कूटनीतिमा हमालको कटाक्ष

काठमाडौ । अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेले भारतमा आयोजित एक कार्यक्रममा दिएको अभिव्यक्तिप्रति अभिनेता राजेश हमालले पनि टिप्पणी गरेका छन् । अभिनेता हमालले वाग्लेको अभिव्यक्तिप्रति आपत्ति जनाउँदै मन्त्री पदको सीमा नाघेको टिप्पणी गरेका छन् । 
यसअघि विभिन्न राजनीतिक नेता तथा टिप्पणीकारले वाग्लेको अभिव्यक्तिमाथि आपत्ति जनाए पनि नेपालका प्रख्यात अभिनेता हमालका तर्फबाट आएको यो टिप्पणीले भने सबैको ध्यानाकर्षण गरेको छ ।
हमालले सामाजिक सञ्जालमार्फत नेपाल–भारत सम्बन्धलाई व्यक्तिगत चाकरी वा सार्वजनिक उपहासको विषय बनाइन नहुने धारणा राखेका छन् ।  अर्थमन्त्री वाग्लेले भारतको एडीटीभीले आयोजना गरेको कार्यक्रममा नेपालमा भारतविरोधी राष्ट्रवादको युग अन्त्य भएको धारणा राखेका थिए । उनको उक्त अभिव्यक्तिलाई लिएर नेपालमा मिश्रित प्रतिक्रिया आइरहेका बेला हमालले पनि आफ्नो धारणा सार्वजनिक गरेका हुन् । हमालले छिमेकीसँगको मित्रता र राष्ट्रिय सार्वभौमिकताको रक्षा एकअर्काका विरोधी नभई परिपूरक दायित्व भएको उल्लेख गरेका छन् । ‘छिमेकी राष्ट्रहरूसँगको मित्रता र आफ्नो सार्वभौमिकताप्रतिको अडिग प्रतिबद्धता एकअर्काका प्रतिस्पर्धी उद्देश्य होइनन् । यी त एकअर्काका पूरक दायित्व हुन्,’ उनले भनेका छन् । 
नेपालको परराष्ट्र नीति राष्ट्रिय सार्वभौमिकता, स्वाभिमान र दीर्घकालीन सिद्धान्तमा आधारित हुनुपर्ने हमालको भनाइ छ । उनले कुनै पनि मन्त्री वा पदाधिकारीले व्यक्तिगत धारणा अथवा राजनीतिक स्वार्थका आधारमा नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिष्ठामा आँच पुग्ने अभिव्यक्ति दिन नहुने सुझाव पनि दिएका छन् । उसो त राजनिितक विषयमा निकै कम प्रतिक्रिया दिने हमालको पछिल्लो टिप्पणीलाई महŒवका साथ हेरिएको छ । हमाल पाकिस्तानका लागि पूर्वराजदूत, करियर डिप्लोक्याट चूडाबहादुर हमालका छोरा हुन् । 
‘नेपालको परराष्ट्र नीति सधैँ राष्ट्रिय सार्वभौमिकता, स्वाभिमान र दीर्घकालीन सिद्धान्तहरूमा आधारित रहँदै आएको छ । यो कुनै व्यक्तिको स्वेच्छा वा तत्कालीन राजनीतिक स्वार्थअनुसार सञ्चालन हुने विषय हुनु हुँदैन,’ हमालले आफ्नो सामाजिक सञ्जालमा लखेका छन् । 
उनले नेपाल–भारत सम्बन्धको ऐतिहासिक, सांस्कृतिक र भौगोलिक महŒवलाई स्वीकार गर्दै छिमेकीसँगको सम्बन्ध थप सुदृढ बनाउनुपर्नेमा जोड दिएका छन् । तर, सम्बन्ध विस्तार गर्ने क्रममा नेपालको राष्ट्रिय स्वाभिमान र कूटनीतिक मर्यादालाई पनि उत्तिकै महŒव दिनुपर्नेमा हमालको जोड छ । 
‘नेपाल–भारत सम्बन्ध भूगोल, इतिहास, संस्कृति र जनस्तरको आपसी सम्बन्धमा गहिरोसँग जरा गाडेर बसेको छ । यस सम्बन्धलाई अझ सुदृढ बनाउनु स्वाभाविक मात्र होइन, आवश्यक पनि छ,’ हमालले भनेका छन् ।
उनले छिमेकी मुलुकसँगको सम्बन्ध बलियो बनाउने इमानदार प्रयासको स्वागत गर्नुपर्ने उल्लेख गर्दै नेपाली प्रतिनिधिहरूले आफ्नो राष्ट्रिय अडानलाई गरिमा, सन्तुलन र परिपक्वताका साथ प्रस्तुत गर्नुपर्ने बताएका छन् । ‘नेपाल–भारत सम्बन्ध ऐतिहासिक रूपमा अत्यन्त महŒवपूर्ण र रणनीतिक दृष्टिले यति संवेदनशील छ कि यसलाई व्यक्तिगत चाकरीका प्रदर्शन वा सार्वजनिक उपहास निम्त्याउने अभिव्यक्तिहरूमा सीमित गर्न मिल्दैन,’ उनको टिप्पणी छ । 
नेपाल र भारतबीचको सम्बन्धमा ऐतिहासिक रूपमा समाधान हुन बाँकी सीमा विवाद तथा आर्थिक निर्भरताजस्ता विषयसमेत रहेको उल्लेख गर्दै हमालले सरकारले आफ्नो धारणा स्पष्ट र निरन्तर रूपमा प्रस्तुत गर्नुपर्ने बताएका छन् । त्यसका लागि भाषणबाजीभन्दा स्थापित कूटनीतिक माध्यम, प्रमाण र मैत्रीपूर्ण संवादलाई प्राथमिकता दिन हमालको सुझाव छ ।