कुकुरका लागि टेलिभिजन खोल्ने लहर

छ वर्षअघि लुका कारानो आफ्नी प्रेमिका र कुकुर ‘लुना’सँग स्पेनको बार्सिलोनामा बस्थे । एक साँझ उनीहरू डिनरका लागि बाहिर जाने भए तर लुनालाई सँगै लैजान पाएनन् । पहिलो पटक कुकुरलाई घरमा एक्लै छोड्दा कारानोको मनमा एउटा विचार आयो, ‘लुना एक्लै हुँदा बोर होला, युट्युबमा उसका लागि केही हुनुपर्ने हो !’
इटालीको बोलोन्यामा बस्ने पाइलट कारानोले आफ्नो त्यो सोचलाई वास्तविकतामा बदले । उनले ‘सिएस्टा डग टिभी’ नामक युट्युब च्यानल सुरु गरे । यो च्यानलमा विशेषगरी कुकुरले स्पष्ट देख्न सक्ने रङहरू प्रयोग गरिएका भिडियोहरू राखिएका छन् । १० घण्टासम्मका लामा यी भिडियोमा एनिमेटेड कुकुरहरू न्यू योर्क सहरमा खेलिरहेको वा हाँसको पोखरी हेरिरहेको देखाइन्छ । कुकुरलाई शान्त राख्न भिडियोमा शास्त्रीय वा मधुर संगीतको प्रयोग गरिएको छ ।
कारानोको एउटा भिडियोलाई मात्रै झण्डै ३५ लाख पटक हेरिएको छ । ‘लुनाले यी भिडियोहरू निकै मन पराउँछिन्,’ कारानो भन्छन्, ‘कुकुरलाई एक्लै छोड्दा यस्ता भिडियोले उनीहरूलाई शान्त पार्छ भन्ने धेरैको प्रतिक्रिया आउँछ ।’
अहिले कुकुरका लागि बनाइने यस्ता भिडियोको बजार ह्वात्तै बढेको छ । आफ्ना पाल्तु जनावरलाई घरमा एक्लै छोड्न चिन्ता मान्ने धनीहरूका लागि ‘फोर पज टिभी’, ‘कार्टुन डग म्युजिक’ र ‘पप्पी ड्रिमस्केप’जस्ता थुप्रै च्यानलहरू खुलेका छन् । अमेरिकाको कनेक्टिकटस्थित क्यानाइन बिहेभियर स्टडीजका निर्देशक निकोलस डोडम्यान भन्छन्, ‘अहिले मानिसहरू आफ्ना कुकुरसँग पहिलेभन्दा बढी जोडिएका छन् । उनीहरू कुकुरलाई छोराछोरी जस्तै व्यवहार गर्छन् र एक्लै छोड्दा पीर मान्छन् ।’
एआई (यान्त्रिक मेधा)को विकासले यस्ता भिडियो बनाउन झनै सजिलो भएको छ । कारानोका अनुसार एआई (यान्त्रिक मेधा)ले गर्दा कुकुरलाई हवाई जस्ता ठाउँको दृश्यमा देखाउन सम्भव भएको छ । कुकुरहरूलाई आफूले हेरेको दृश्य वास्तविक हो कि एआईले बनाएको भन्ने कुराले कुनै फरक पार्दैन ।
तर, के कुकुरले साँच्चै टिभी हेर्छन् त ? यसमा अनुसन्धानकर्ताहरूको मत बाझिएको छ । क्विन्स युनिभर्सिटी बेलफास्टको सन् २०२३ को एक अध्ययनले ५० वटा कुकुरमाथि परीक्षण गर्दा उनीहरूले उपलब्ध समयको १०.८ प्रतिशत मात्र टिभीमा हेरेको पाइयो । उनीहरू थोरै समय मात्र आकर्षित हुने र चाँडै वास्ता गर्न छोड्ने देखिएको थियो । अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार कुकुरको मानसिक स्वास्थ्यका लागि अन्य कुकुर वा मानिससँगको सामाजिक सम्पर्क नै सबैभन्दा महŒवपूर्ण हुन्छ ।
बेलायतको ग्लास्गो विश्वविद्यालयकी सहायक प्राध्यापक इलियेना हिस्र्की–डगलसका अनुसार पनि कुकुरहरू लामो समयसम्म भिडियोमा एकाग्र हुन सक्दैनन् । उनीहरूले केही बेरका लागि मात्र भिडियो हेर्ने गरेको उनको ठम्याइ छ ।
अर्कोतिर, सी. एबर्न विश्वविद्यालयले गत वर्ष सार्वजनिक गरेको एउटा रिपोर्टले भने कुकुरले टिभी हेर्दा संसारलाई अर्थपूर्ण रूपमा बुझ्ने दाबी गरेको छ । यस्तै, एरिजोनास्थित ‘डग टिभी’की प्रमुख कार्यकारी बेके लुबिच भन्छिन्, ‘हाम्रा भिडियोले कुकुरको तनाव कम गर्न मद्दत गर्छन् ।’ पड्र्यू विश्वविद्यालयको अध्ययनले पनि भिडियो हेर्ने कुकुरहरू शान्त भएर बस्ने र आराम गर्ने देखाएको छ ।
‘डग टिभी’ले कुकुरलाई मन पर्ने रङहरू स्पष्ट पार्न भिडियोको सम्पादनमा विशेष ध्यान दिन्छ । लुबिचका अनुसार कतिपय कुकुरहरू पटकाको आवाज वा गाडीको यात्रासँग डराउँछन् । यस्ता कुकुरहरूलाई नियन्त्रित वातावरणमा ती दृश्यहरू देखाउँदा उनीहरूको डर कम हुँदै जान्छ ।
हरेक कुकुर र उनीहरूको प्रजातिअनुसार रुचि फरक हुन सक्छ । कसैलाई शान्त दृश्य मन पर्छ भने कसैलाई पार्कमा कुकुरहरू दौडिरहेको उत्तेजक दृश्यले आकर्षित गर्न सक्छ । जे भए पनि, धेरै सक्रिय नहुने कुकुरहरूका लागि भने टेलिभिजन एउटा राम्रो मनोरञ्जनको साधन बनिरहेको छ ।