पुँजीबजारलाई सुरक्षित र लगानीमैत्री बनाउने रास्वपाको योजना

काठमाडौं । राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) ले आफ्नो चुनावी वाचापत्रमा नेपालको पुँजी बजारलाई थप पारदर्शी, सुरक्षित तथा लगानीमैत्री बनाउने योजना अघि सारेको छ ।
सय बुँदामा वाचापत्र सार्वजनिक गरेको रास्वपाले ३३औं बुँदामा नियामकीय सुधार, संरचनागत पुनःसंरचना, प्रविधिमैत्री कारोबार प्रणालीको विकास तथा लगानीकर्ता संरक्षण संयन्त्रलाई सुदृढ र प्रभावकारी बनाउने स्पष्ट प्रतिबद्धता व्यक्त गरेको हो ।
वाचापत्रमा धितोपत्र ऐन २०६३ मा आवश्यक तथा समसामयिक संशोधन गरी धितोपत्र बोर्ड (सेबोन) को संरचना पुनर्गठन गरिने उल्लेख छ । बोर्डलाई पर्याप्त जनशक्ति, कार्यक्षमता अभिवृद्धि, संस्थागत क्षमता सुदृढीकरण तथा आवश्यक स्वायत्तता प्रदान गरिने पनि स्पष्ट रूपमा भनिएको छ ।
नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से) र सीडीएस एन्ड क्लियरिङ लिमिटेडको पुनःसंरचना गरी निजी क्षेत्रको शेयर सहभागिता विस्तार गरिने योजना पनि वाचापत्रमा समावेश गरिएको छ । यस कदमले बजार सञ्चालनमा प्रतिस्पर्धात्मक दक्षता, उत्तरदायित्व तथा प्रविधिमैत्री सेवा विस्तारको सम्भावना उल्लेखनीय रूपमा बढाउने अपेक्षा गरिएको छ । प्रतिस्पर्धात्मक डिपोजिटरी सेवा विकास गरिने उल्लेखले पुँजीबजार पूर्वाधारमा निजी लगानी, नवप्रवर्तन र सेवा विविधीकरणलाई प्रोत्साहन गर्ने संकेत गर्छ ।
पुँजी बजारको तरलता, पारदर्शिता तथा जोखिम व्यवस्थापन क्षमतामा दीर्घकालीन सुधार ल्याउन स्पष्ट कानुनी संरचना र कडा तथा प्रभावकारी नियमन लागू गरिने प्रतिबद्धता व्यक्त गरिएको छ । इन्साइडर ट्रेडिङ र बजार हेरफेरविरुद्ध शून्य सहनशीलताको नीति अवलम्बन गरिने बताइएको छ । यस नीतिले विशेषगरी साना तथा खुद्रा लगानीकर्ताको विश्वास पुनःस्थापित गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
वाचापत्रमा इन्डेक्स कारोबार, सर्ट सेलिङ, फ्युचर्स, अप्सनलगायत आधुनिक डेरिभेटिभ वित्तीय उपकरणहरू चरणबद्ध तथा नियन्त्रित रूपमा सुरु गर्ने योजना उल्लेख छ । यस्ता उपकरणहरू प्रभावकारी रूपमा सञ्चालनमा आएमा बजारको गहिराइ बढ्ने, जोखिम व्यवस्थापनका विकल्पहरू विस्तार हुने तथा संस्थागत लगानीकर्ताको सहभागिता थप सशक्त बन्ने अपेक्षा गर्न सकिन्छ । यद्यपि, यसका लागि बलियो नियामकीय संरचना, दक्ष जनशक्ति र पर्याप्त प्रविधिगत तयारी अनिवार्य हुने कुरामा जोड दिइएको छ ।
आईपीओ प्रणालीमा आमूल सुधार गरी निष्पक्ष बाँडफाँट, बुक बिल्डिङ प्रक्रियाको सुदृढीकरण तथा समयमै सूचीकरण सुनिश्चित गरिने स्पष्ट उल्लेख गरिएको छ । यसले प्राथमिक बजारमा लामो समयदेखि देखिँदै आएको अनियमितता, अपारदर्शिता र ढिलाइलाई प्रभावकारी रूपमा सम्बोधन गर्ने प्रयासका रूपमा हेरिएको छ ।
पुँजी बजारलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको, प्रतिस्पर्धी र विश्वसनीय बनाउने लक्ष्य रास्वपाले लिएको छ । नियामक सुधार, पूर्वाधार पुनःसंरचना, निजी क्षेत्रको सक्रिय सहभागिता विस्तार तथा आधुनिक वित्तीय उपकरण सञ्चालनको संयोजन सफल कार्यान्वयन भएमा नेपालको पुँजी बजारमा गुणात्मक तथा दिगो रूपान्तरण सम्भव हुन सक्छ । तर, यसको वास्तविक प्रभावकारिता नियामकीय क्षमता, राजनीतिक स्थिरता, नीतिगत निरन्तरता र कार्यान्वयनको दृढतामा निर्भर रहनेछ ।
वर्षौंदेखि रोकिएको गैर–आवासीय नेपालीलाई नेप्सेमार्फत सहज रूपमा कारोबार गर्न मिल्ने स्पष्ट तथा व्यावहारिक नीति ल्याइने उल्लेखले विदेशी मुद्रा प्रवाह, बजारको तरलता तथा अन्तर्राष्ट्रिय लगानी पहुँच विस्तारमा सकारात्मक र दीर्घकालीन प्रभाव पार्न सक्ने देखिन्छ ।